Мақола

Муҳаммад Иқболи Лоҳурӣ аз маъруфтарин адибону мутафаккирони поёни асри XlX ва аввали асри XX -и Машриқзамин, бахусус Шибҳқора (Ҳинду Покистон), ба шумор рафта, бо осори илмию адабии рӯҳбахш, муассир ва сергунҷоишу пурмазмуни худ дар таърихи тамаддуни башарӣ сазовори манзалати баланд мебошад. Мавсуф бо истеъдоди бесобиқа ва осори гаронбаҳояш дар тамаддуну фарҳанги  Шарқи исломӣ нақши бориз ва мақому маҳбубияти поянда дорад. Қарни сипаришудаи тамаддуни бузурги форситаборон бе ном, назми шевои инқилобӣ ва андешаву афкори созандаи ӯ ғайри тасаввур аст.

Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар яке аз баромадҳояшон чунин гуфтаанд: «Ҳар як фарди бедордили ҷомеа, ҳар як шаҳрванди бонангу номуси Тоҷикистон, ки барояш Ватан ва сарзамини аҷдодӣ қадру манзалат дорад, бояд сулҳу ваҳдатро чун гавҳараки чашм ҳифз карда, барои ободиву пешрафти кишвар ҷаҳду талош намояд».

Ҳақиқат аз нигоҳи мо он аст, ки ёрони Абўҳанифа аз ҷумлаи муҷтаҳидони мустақил буданд ва ҳар яке аз онҳо соҳиби андешаи хосе буд, ки ба раъйи устодаш наздик меомад ё дур мешуд, агарчи усули ҳама ба ҳам наздик буд.

Вақте, ки китобҳои Абўҳанифаро мехонӣ, дар бисёре аз андешаҳо хилофро мушоҳида мекунӣ, агарчӣ ин хилоф дар асосҳо нест, лекин дар ҳалли бисёр масоил вуҷуд дорад.Чунин хилофро дар китобҳои Имом Муҳаммад низ ёфтан мумкин аст ва ин кори пайраве нест, ки чизеро аз андешаҳои устодаш ихтиёр кунаду аз он дарнагузарад, то нисбат додани афкор ба ў аз рўи маҷоз бошад.

Сарзамини Мовароуннаҳру Хуросон ба ҷаҳониён як силсила донишмандону мутафаккиронро ато кардааст, ки бо таҳқиқот ва ковишҳои худ дар улуми мухталиф, мисли табиатшиносӣ, мантиқ, дину фалсафа ва ғайра дар рушди тамаддуни ҷаҳонӣ саҳми бузург гузоштаанд. Абумансури Мотуридӣ аз ҷумлаи онҳост, ки тамоми умри хешро ба  таҳқиқу тадбиқи масоили илоҳиёт, ҳуқуқи исломӣ (фиқҳ), шариат, калома бахшидааст. Имом Мотуридӣ дар таърихи фарҳанги исломӣ бештар ба унвони яке аз бузургтарин донандагони илми калом эътироф гардида, ҳамчун бунёнгузори мактаби каломи Мовароуннахрӣ шинохта мешавад.