ГУЛШАНИ АДАБ

Китоби "Анису-н-нос"- и Шуҷоии Шерозӣ аз зумраи беҳтарин китобҳои ахлоқиест, ки дар пайравӣ ба "Қобуснома"-и Унсурулмаолии Кайковус ба қалам омада, то ҳол дар адабиётшиносии тоҷик муаррифӣ нашудааст. Китоб баробари ҳовии муҳимтарин матолиби ахлоқӣ-тарбиявӣ будан, фарогири ҳикоёти дилписанд, ашъори латифи шуарои гуногундавр ва зубдаи панду андарзҳои бузургони Шарқ буда, намунаи насри зебои асри XV низ ҳаст.

Мавҷудияти кутуби бисёре, ки дар сифот ва корномаи зиндагии аиммаи мазоҳиб, аҳли тасаввуф ва ғайра далели он аст, ки мардуми мусалмон дар баробари ошноӣ бо ин шахсиятҳои хориқулода ва ақоиди эшон таълимоти онҳоро нардбоне ба сӯи Худованд ва суннати Расули гиромӣ медонистанд.

Имоми Аъзам ҳам аз зумраи он нухбагонеанд, ки дар бораашон маноқиби зиёде навишта шудааст.

Ин китоб аз асарҳои илмии ҷиддӣ дар шинохти шахсият ва мазҳаби Имоми Аъзам - Абӯҳанифа Нӯъмон ибни Собит мебошад, ки фаъолияти гуногунҷанбаи эшонро бо равиши илмӣ пайгирӣ намудааст.

Китоби "Ахлоқи муҳсинӣ"- и Ҳусайн Воизи Кошифӣ аз зумраи беҳтарин китобҳои ахлоқист, то имрӯз маъруфияти худро аз даст надодааст. Китоб баробари ҳовии муҳимтарин матолиби ахлоқӣ-тарбиявӣ будан, фарогири ҳикоёти дилписанд, ашъори латифи шуарои гуногундавр ва зубдаи панду андарзҳои бузургон буда, намунаи насри зебои асри XV мебошад.

Ин асар дар байни осоре, ки дар ин замина ба қалам омадаанд, ба монанди "Насиҳату-л-мулук"-и Абӯҳомиди Ғаззолӣ, "Сияру-л-мулук"-и Низомулмулки Тӯсӣ, "Ахлоқи носирӣ"-и Насируддини Тӯсӣ ва ғ. аз мақоми хосса бархурдор аст.

Марде назди ҳазрати Сулаймон (а) омад ва хоҳиш кард, ки ба ӯ яке аз забони ҳайвонотро омӯзонад.
Паёмбар гуфт:
- Шумо тоқат карда наметавонед.
Аммо он мард аз Паёмбари Худо илтимос ва хеле исрор намуд.
Паёмбар фармуд:
- Шумо кадом забонро омӯхтан мехоҳед?
Гуфт:
- Забони гурба. Гурба дар деҳаи мо ва дар хонаи ман зиёд аст.
Ҳамин тавр паёмбар ба гӯшаш оятеро бихонд.
Мард воқеан забони гурбаҳоро омӯхт.
Рӯзе у гуфтугӯи ду гурбаро шунид, яке ба дигаре мегуфт:
- Шумо хӯрок доред, ман гурусна хоҳам монд.